1. Nhượng Quyền Thương Mại Là Gì?
Nhượng quyền thương mại (franchise) là hoạt động thương mại trong đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện nhất định. Căn cứ pháp lý chủ yếu: Điều 284 đến Điều 291 Luật Thương mại 2005 và Nghị định 35/2006/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 08/2018/NĐ-CP).
Mô hình franchise đang bùng nổ tại Việt Nam với các thương hiệu F&B (đồ ăn uống), giáo dục, làm đẹp, bán lẻ... Nhiều nhà đầu tư tại Phường Bình Thới, quận 11 cũ, TP.HCM quan tâm đến việc nhận nhượng quyền các thương hiệu nổi tiếng. Tuy nhiên, rủi ro pháp lý của hợp đồng franchise rất đa dạng và cần được tư vấn kỹ trước khi ký kết.
2. Điều Kiện Để Nhượng Quyền Thương Mại
2.1 Điều Kiện Của Bên Nhượng Quyền
Theo Điều 5 Nghị định 35/2006/NĐ-CP, bên nhượng quyền phải:
- Hệ thống kinh doanh dự định dùng để nhượng quyền phải hoạt động được ít nhất 01 năm;
- Đã đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại với Bộ Công Thương (nếu nhượng quyền từ nước ngoài vào Việt Nam) hoặc Sở Công Thương (nếu nhượng quyền trong nước);
- Hàng hóa, dịch vụ kinh doanh theo phương thức nhượng quyền không thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh.
2.2 Điều Kiện Của Bên Nhận Quyền
Bên nhận quyền phải có đủ điều kiện để kinh doanh hàng hóa, dịch vụ theo phương thức nhượng quyền: có giấy phép kinh doanh (hoặc đăng ký hộ kinh doanh) tương ứng với lĩnh vực nhượng quyền, có đủ vốn và năng lực tài chính, đáp ứng các điều kiện về mặt bằng, nhân lực do bên nhượng quyền đặt ra.
2.3 Đăng Ký Hoạt Động Nhượng Quyền
Bên nhượng quyền phải đăng ký với cơ quan nhà nước trước khi tiến hành hoạt động nhượng quyền thương mại. Hồ sơ đăng ký gồm: đơn đề nghị đăng ký (theo mẫu); bản giới thiệu nhượng quyền thương mại (Disclosure Document); bản sao Giấy phép kinh doanh; mẫu hợp đồng nhượng quyền dự kiến sẽ ký.
Nếu bên nhượng quyền nước ngoài muốn nhượng quyền vào Việt Nam, phải đăng ký với Bộ Công Thương. Nhượng quyền trong nước đăng ký tại Sở Công Thương tỉnh/thành phố nơi đăng ký kinh doanh.
3. Các Nội Dung Trọng Yếu Của Hợp Đồng Franchise
3.1 Phí Nhượng Quyền Và Phí Bản Quyền
Hợp đồng franchise thường có hai loại phí chính:
- Phí nhượng quyền ban đầu (Initial Franchise Fee): Khoản phí nộp một lần khi ký hợp đồng để được phép sử dụng thương hiệu và hệ thống. Thường từ vài chục triệu đến hàng tỷ đồng tùy thương hiệu;
- Phí bản quyền định kỳ (Royalty Fee): Phí trả định kỳ (thường hàng tháng) tính theo % doanh thu. Thường từ 3% đến 10% doanh thu tháng.
Cần đàm phán rõ: phí này có hoàn trả không nếu hợp đồng chấm dứt sớm; có điều kiện miễn/giảm trong thời gian đầu hoạt động; cách xác định doanh thu tính phí.
3.2 Phạm Vi Địa Lý Và Quyền Độc Quyền
Điều khoản phân quyền lãnh thổ là một trong những điểm then chốt nhất: bên nhận quyền có được độc quyền kinh doanh trong khu vực địa lý nhất định không; nếu có thì bên nhượng quyền có được mở thêm điểm bán trong cùng khu vực không. Nếu không có điều khoản độc quyền rõ ràng, bên nhượng quyền có thể mở thêm điểm cạnh tranh ngay cạnh cơ sở của bên nhận quyền.
3.3 Quyền Sử Dụng Tài Sản Trí Tuệ
Hợp đồng phải quy định rõ: bên nhận quyền được sử dụng nhãn hiệu, logo, bí quyết kinh doanh, công thức sản phẩm trong phạm vi và thời hạn nào; có được đăng ký nhãn hiệu tại địa phương không; khi hợp đồng chấm dứt, bên nhận quyền phải xóa bỏ toàn bộ dấu hiệu nhận diện thương hiệu.
3.4 Tiêu Chuẩn Vận Hành Và Giám Sát
Bên nhượng quyền thường có quyền kiểm tra, giám sát bên nhận quyền để đảm bảo tiêu chuẩn thương hiệu. Hợp đồng cần quy định: tần suất kiểm tra (định kỳ, đột xuất); tiêu chí đánh giá; hậu quả khi không đạt tiêu chuẩn (cảnh báo, phạt hợp đồng, chấm dứt hợp đồng).
4. Rủi Ro Pháp Lý Thường Gặp Trong Franchise
4.1 Không Có Điều Khoản Độc Quyền
Nhiều hợp đồng franchise không cam kết độc quyền địa lý, dẫn đến việc bên nhượng quyền mở thêm điểm kinh doanh cạnh tranh ngay gần cơ sở của bên nhận quyền sau đó. Đây là rủi ro phổ biến nhất và gây thiệt hại lớn cho bên nhận quyền.
4.2 Phí Ẩn Và Chi Phí Phát Sinh
Ngoài phí nhượng quyền ban đầu, nhiều hợp đồng còn có thêm: phí marketing, phí đào tạo, phí công nghệ, phí kiểm tra định kỳ, yêu cầu mua nguyên liệu/hàng hóa độc quyền với giá cao từ bên nhượng quyền. Tổng chi phí thực tế thường cao hơn nhiều so với thông tin ban đầu được cung cấp.
4.3 Chấm Dứt Hợp Đồng Không Được Bồi Thường
Một số hợp đồng franchise cho phép bên nhượng quyền đơn phương chấm dứt trong nhiều tình huống mà không phải bồi thường. Khi đó, bên nhận quyền mất toàn bộ phí đầu tư ban đầu, chi phí cải tạo mặt bằng theo tiêu chuẩn thương hiệu mà không được hoàn trả.
5. Những Điều Phải Kiểm Tra Trước Khi Ký Hợp Đồng Franchise
- Xác minh bên nhượng quyền đã đăng ký hoạt động nhượng quyền với Bộ Công Thương hay chưa;
- Yêu cầu bản Disclosure Document (bản giới thiệu nhượng quyền) và đọc kỹ lịch sử kinh doanh của thương hiệu;
- Liên hệ trực tiếp với các franchisee (bên nhận quyền) hiện tại để hỏi kinh nghiệm thực tế;
- Nhờ luật sư rà soát toàn bộ điều khoản hợp đồng trước khi ký, đặc biệt: điều khoản độc quyền, phí, chấm dứt hợp đồng, quyền sở hữu trí tuệ;
- Lập kế hoạch tài chính thực tế, tính toán điểm hòa vốn (break-even) trước khi đầu tư.
Nhà đầu tư và doanh nghiệp tại Phường Bình Thới, quận 11 cũ, TP.HCM đang cân nhắc mô hình franchise, hãy liên hệ Luật sư Huỳnh Tống Ngoan để được tư vấn và rà soát hợp đồng trước khi ký kết.
Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết căn cứ theo Luật Thương mại 2005 và Nghị định 35/2006/NĐ-CP. Từng hợp đồng franchise có đặc thù riêng. Vui lòng liên hệ Luật sư Huỳnh Tống Ngoan để được phân tích cụ thể.
