1. Tạm Giam Là Gì? Phân Biệt Với Phạt Tù
Tạm giam là một biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, được áp dụng đối với bị can, bị cáo trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử nhằm ngăn chặn họ bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ hoặc tiếp tục phạm tội. Tạm giam không phải là hình phạt.
Phạt tù (tù giam) là hình phạt do Tòa án tuyên bằng một bản án có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, thời gian bị can đã bị tạm giam sẽ được khấu trừ vào thời gian chấp hành án phạt tù (quy tắc 1 ngày tạm giam bằng 1 ngày tù).
Đối với nhiều gia đình tại Phường Bình Thới, quận 11 cũ, TP. Hồ Chí Minh, khi có người nhà bị công an bắt tạm giam, câu hỏi lớn nhất là "Bao giờ mới được thả?" hoặc "Phải giam bao lâu mới đem ra xét xử?". Việc hiểu rõ quy định về thời hạn tạm giam giúp gia đình an tâm chờ đợi và có kế hoạch mời luật sư bào chữa kịp thời.
2. Khi Nào Bị Can Bị Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giam?
Căn cứ Điều 119 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, tạm giam có thể áp dụng đối với:
- Bị can, bị cáo phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng;
- Bị can, bị cáo phạm tội nghiêm trọng, tội ít nghiêm trọng mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tù trên 02 năm nếu có căn cứ cho rằng người đó có thể bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ, mua chuộc nhân chứng, hoặc tiếp tục phạm tội.
Đối với phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người già yếu, người bị bệnh nặng mà có nơi cư trú rõ ràng thì không bị tạm giam mà áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú, trừ trường hợp họ phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia, bỏ trốn, hoặc cản trở điều tra.
3. Thời Hạn Tạm Giam Để Điều Tra (Điều 173)
Thời hạn tạm giam để điều tra phụ thuộc vào phân loại tội phạm (ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng). Thời gian tạm giam ban đầu và các lần gia hạn được quy định cụ thể như sau:
3.1 Đối Với Tội Phạm Ít Nghiêm Trọng
(Tội phạm có mức cao nhất của khung hình phạt là phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm)
- Thời hạn tạm giam ban đầu: Không quá 02 tháng.
- Gia hạn: Có thể được gia hạn 1 lần không quá 01 tháng.
- Tổng thời gian tạm giam tối đa: 03 tháng.
3.2 Đối Với Tội Phạm Nghiêm Trọng
(Tội phạm có mức cao nhất của khung hình phạt là từ trên 03 năm tù đến 07 năm tù)
- Thời hạn tạm giam ban đầu: Không quá 03 tháng.
- Gia hạn: Có thể được gia hạn 1 lần không quá 02 tháng.
- Tổng thời gian tạm giam tối đa: 05 tháng.
3.3 Đối Với Tội Phạm Rất Nghiêm Trọng
(Tội phạm có mức cao nhất của khung hình phạt là từ trên 07 năm tù đến 15 năm tù)
- Thời hạn tạm giam ban đầu: Không quá 04 tháng.
- Gia hạn: Có thể được gia hạn 2 lần (lần 1 không quá 03 tháng, lần 2 không quá 02 tháng).
- Tổng thời gian tạm giam tối đa: 09 tháng.
3.4 Đối Với Tội Phạm Đặc Biệt Nghiêm Trọng
(Tội phạm có mức cao nhất của khung hình phạt là từ trên 15 năm tù đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình)
- Thời hạn tạm giam ban đầu: Không quá 04 tháng.
- Gia hạn: Có thể được gia hạn 3 lần, mỗi lần không quá 04 tháng.
- Nếu thuộc vụ án xâm phạm an ninh quốc gia hoặc án đặc biệt phức tạp, Viện trưởng VKSND Tối cao có thể gia hạn thêm 1 lần không quá 04 tháng.
- Tổng thời gian tạm giam tối đa: Có thể lên đến 16 - 20 tháng hoặc hơn trong các vụ án chấn động, có tính tổ chức phức tạp.
4. Thời Hạn Tạm Giam Ở Giai Đoạn Truy Tố Và Xét Xử
Cần lưu ý, các khoảng thời gian trên chỉ tính trong giai đoạn Cơ quan Cảnh sát Điều tra làm việc. Sau khi có Kết luận điều tra chuyển sang Viện kiểm sát (giai đoạn Truy tố) và chuyển sang Tòa án (giai đoạn Xét xử), cơ quan này sẽ tiếp tục ra Lệnh tạm giam mới.
- Giai đoạn truy tố: Thời hạn tạm giam bằng với thời hạn quyết định việc truy tố (thường từ 20 đến 30 ngày, có thể gia hạn thêm từ 10 đến 15 ngày).
- Giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm: Thời hạn tạm giam tùy loại tội phạm, từ 30 ngày đến tối đa 3,5 tháng.
Vì vậy, một người bị bắt giam từ lúc khởi tố đến khi Tòa tuyên án sơ thẩm có thể phải ở trong trại tạm giam từ nửa năm đến hơn 1 năm rưỡi tùy mức độ phức tạp của vụ án.
5. Hết Thời Hạn Tạm Giam Thì Bị Can Được Xử Lý Ra Sao?
Theo khoản 7 Điều 173 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, khi hết thời hạn tạm giam (kể cả thời gian đã gia hạn), nếu không thể chứng minh được bị can đã thực hiện tội phạm, Cơ quan điều tra bắt buộc phải trả tự do cho bị can.
Trường hợp vụ án cần điều tra thêm nhưng đã hết hạn tạm giam, cơ quan tiến hành tố tụng phải thay đổi biện pháp ngăn chặn (cho tại ngoại, cấm đi khỏi nơi cư trú, hoặc bảo lĩnh) đối với bị can, bị cáo.
6. Quyền Lợi Của Người Bị Tạm Giam Và Vai Trò Luật Sư
Người bị tạm giam có quyền yêu cầu được gặp Luật sư bào chữa ngay từ khi có Quyết định tạm giam. Sự tham gia sớm của Luật sư sẽ mang lại những lợi ích thiết thực:
- Tham gia các buổi hỏi cung cùng Điều tra viên để bảo vệ thân chủ khỏi tình trạng mớm cung, bức cung, dùng nhục hình;
- Hướng dẫn thân chủ khai đúng bản chất sự việc, không nhận tội thay người khác;
- Đánh giá tình trạng hồ sơ để làm Đơn xin bảo lĩnh tại ngoại nếu vụ án thuộc diện được cho tại ngoại;
- Thông báo tình trạng sức khỏe, tinh thần của bị can cho gia đình an tâm (do gia đình không được thăm gặp trong quá trình điều tra).
Nếu người thân của bạn tại Phường Bình Thới, quận 11 cũ, TP.HCM đang bị tạm giam để điều tra, hãy liên hệ khẩn cấp Luật sư Huỳnh Tống Ngoan để hoàn tất thủ tục đăng ký bào chữa và tiến hành gặp gỡ bị can tại trại giam trong thời gian sớm nhất.
Miễn trừ trách nhiệm: Thời gian tố tụng thực tế có thể thay đổi do nhiều yếu tố (trả hồ sơ điều tra bổ sung, tạm đình chỉ). Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Vui lòng liên hệ Luật sư Huỳnh Tống Ngoan để được tư vấn chính xác.
